Keman Dersi | Keman Kursu | Keman Eğitimi

Profesyonel Keman Eğitimi

Ulusal Müzik Eğitimi Sempozyumu Bildirisi, 26-28 Nisan 2006, Pamukkale Ünv. Eğt. Fak. Denizli

ANADOLU GÜZEL SANATLAR LİSELERİ MÜZİK BÖLÜMLERİNDE VERİLMEKTE OLAN KEMAN EĞİTİMİ ESER DAĞARCIĞI ÜZERİNE DÜŞÜNCELER VE ÖNERİLER
Yard.Doç.Dr. Uğur TÜRKMEN

Bu çalışmada Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde verilmekte olan keman
derslerinde dersi yürüten öğretmenlerin ve bu dersi alan öğrencilerin
karşılaştıkları sorunların giderilmesine yönelik görüşler ve öneriler yer
almaktadır.
Konu üç ana başlıkta toplanmış, düşünceler sıralanmış ve önerilen eser takip
formu tablo da gösterilmiştir.
1) Keman eğitimi veren öğretmenler; öğrencilerin düzeyine uygun eser dağarcığı
bulabilme ve sıralayabilmeye yönelik sorunlar yaşamaktadırlar.
“Kendine özgü bir eğitim kurumu olan AGSL Müzik Bölümleri, esas olarak,
akademik doğrultulu mesleksel müzik eğitiminde birinci aşamayı oluşturan
“yönlendirme/hazırlama” işlevine ya da iş görüsüne sahiptir. AGSL modeli daha
çok ilgili yüksek öğretim programlarına “nitelikli-birikimli aday öğrenci”
hazırlayan bir model olarak işlemekte iş görmektedir. İlk uygulamaya /yürürlüğe
konulduğu 1989’dan ve ilk mezun vermeye başladığı 1993’ten bu yana
gözlenenler/izlenimler bu görüşü,bu saptamayı doğrulamaktadır.” (Uçan,1995)
Çilden “çalgı eğitiminde nitelik sorunu” adlı çalışmasında çalgı eğitiminin,müzik
öğretmeninin biçimlenmesinde önemli disiplinlerden biri olduğunu belirtmiş,
müzik öğretmeni yetiştiren programa alt yapı oluşturması beklenen AGSL keman
eğitiminin önemi üzerinde durmuştur. “Eğitim çok özen gerektiren bir süreçtir.
Çalgı eğitimi, sanat eğitiminin bir boyutu olması nedeniyle daha da özen
gösterilmesi gereken bir süreçtir. Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri’nden (AGSL)
çalgı eğitimi alarak gelen öğrencilerin bu programlara ana kaynak olmasıyla
birlikte çalgı eğitimi ve öğretimi niteliği önem kazanmaktadır. AGSL’ den
başlamak üzere üniversiteler müzik eğitimi ABD’lerinde sekiz yıllık çalgı eğitimi
süreci içerisindeki basamakların her öğrenci için çok iyi planlanıp
değerlendirilmesi, çalgı çalma disiplinini öğrencilere sabırla, hiçbir basamak
atlanmadan verilmesi büyük önem taşımaktadır”( Çilden,2003).
Doktora programı seminer dersi için hazırlanan bir çalışmada, öğretmenlere
Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde keman eğitimi alan öğrencilere bulundukları
sınıfa göre müfredat programı doğrultusunda çalıştırdıkları eserleri belirtmeleri
istenmiştir. “Hazırlık sınıfında; Rieding Si minör Koncertino, I.sınıfta; Küchler Re
Majör Konçertino (op.15), II.sınıfta Vivaldi La minör Konçerto, III.sınıfta Bach
La minör Konçerto en çok çalıştırılan eserler” (Albayrak,2005) sonucuna
varılmıştır. Yine aynı araştırmada bir çok keman eğitimcisinin katıldığı şu görüşlere yer verilmiştir. “Çıkan sonuçlara göre öğretmenlerin ellerinde mevcut
olan eserlerin sınırlı olduğu düşünülebilir. Bunun için de uzman görüşlerden
yararlanarak müfredat programı doğrultusunda öğretmenlere kaynak
oluşturabilecek eserlerin bir arada bulunduğu yeni bir çalışma yapılabilir. Böylece
öğretmenlerin çalıştırdıkları eserler ve öğrenciler arasında bir bütünlük
sağlanabilir.” (Albayrak,2005)
Doğru, akılcı ve bilimsel bir yönlendirme-hazırlama ile sekiz yarıyıl keman
eğitimi alan bir AGSL keman öğrencisi; yüksek öğretim kurumunun beklentilerini
karşılayabilmeli, aynı zamanda edinmiş olduğu nitelikler ve birikimlerin üzerine
eklemeler yapabilmelidir. Bu amaçla her AGSL’nin çalgı eğitimini aynı yolda
yürütülmesi,ortak bir programın uygulanması önerilmektedir. Okulun ve
öğrencinin çalgı düzeyi, öğretmenin almış olduğu eğitim düzeyi ve elindeki eser
dağarcığı, eser çalışmalarının belli bir sırada yapılması önerisine doğal olarak
eleştirel bir gözle bakılmasına yol açabilir. Yüksek lisans ve doktora imkânına
sahip olmamış, bulundukları illerde müzik eğitimi anabilim dalları olmayan
dolayısı ile akademik kişi ve kurumlarla iletişim kuramayan, yetiştiği kurumlarda
bu açığını ve eksikliğini giderme yönünde çalışmalar yapmayan keman
eğitimcileri maalesef çoğunluktadır. Bu sorun özellikle taşra diye
nitelendirebildiğimiz AGSL’ lerde daha belirgin olarak karşımıza çıkmaktadır.
Keman eğitimi veren öğretmenlere öğrencilerin düzeyine uygun eser dağarcığı
bulabilecekleri bir çalışmanın olması nitelikli bir alt yapıyı oluşturabilecek en
etkili eğitim araçlarından olacaktır.
2) Keman eğitimi veren öğretmenler ve bu dersi alan öğrenciler; Müzik Eğitimi
ABD yetenek sınavlarında çalınacak eser ve etütlerin düzeyini bilememektedirler.
Müzik Eğitimi ABD’larında görev yapan öğretim elemanlarının bilgi, birikim ve
yetişme yollarının farklılıkları nedeniyle hemen her üniversitenin farklı beklentiler
içerisinde olduğu görülmektedir. Bir eser bir anabilim dalında oldukça yüksek
seviyede görülürken aynı eser başka bir anabilim dalında düşük seviyede
görülebilmektedir. Bir Yetenek sınavı çalgı komisyonu “birinci pozisyon çalsın
ama temiz çalsın” beklentisi içindeyken bir başka komisyon bunu
küçümsemektedir. Yaşanan bu farklı yaklaşımlar AGSL öğretmen ve
öğrencilerini olumsuz yönde etkilemektedir.
Bir çok AGSL öğretmen kadrosunu tamamlayamamıştır. Dolayısı ile AGSL
öğrencileri eşit şartlarda eğitim alamamaktadır. Her biri farklı içeriğe sahip
yetenek sınavlarına giren öğrenciler başarılı olamama korkusunu yaşamaktadırlar.
Belirtilen gerçekleri göz önüne alarak öğrencilerin bu korkularını biraz olsun
azaltacak araçlardan biride yetenek sınavlarında çalınacak etüt ve eserlerin
düzeyini belirlemek olacaktır.
3) Keman eğitimi veren öğretmenler ve bu dersi alan öğrencilerin üzüntü
duyduklar bir diğer yaklaşım ise “Tekniğin bozuk” eleştirisi yapılarak, dört yıl
keman eğitimi alan öğrencinin üniversitede tekrar en baştan keman eğitimine
başlatılmasının istenmesidir.

Hiç kuşkusuz doğru bir teknikle çalgı çalma becerisi önemlidir. Bu hem
öğrencinin en doğal hakkıdır hem de müzik eğitimi ABD öğretim elemanının en
önemli beklentilerindendir. Müzikte “yöntem bilgisi-uygulama becerisi”
(Say,2002) veya “bir öğretme yöntemini uygulama biçimi” (Demirel,2004) diye
tanımlayabileceğimiz çalgı sanatının en önemli boyutlarından biri olan tekniğin,
yanlışı düzeltilmeli, doğrusu öğretilmeli ve göz ardı edilmemelidir. Ancak AGSL
keman eğitimcileri kime, neye, hangi ekole ve teknik becerilere göre öğrenci
yetiştirmelidirler? AGSL lisesinden aynı öğretmenden mezun olan iki öğrenci
aynı üniversiteyi kazanıyor farklı öğretim üyelerinden eğitim alamaya başlıyorlar,
bu eğitimcilerden biri öğrencinin tekniğini beğenirken, diğeri beğenmiyor ve
öğrenciyi en baştan yay çekerek keman eğitimine başlatıyor. Dört yıllık öğrenci
ve öğretmen emeği bir anda çöpe atılıyor. Bu aynı zamanda devletin bu öğrenci
için yaptığı yatırımların boşa gitmesi anlamına gelmektedir. Öğrencide ve emek
harcayan öğretmende yarattığı psikolojik baskı ise diğer üzüntü veren ve üzerinde
uzunca düşünülmesi gereken bir konudur.
“Öğretim; teşkilâtlı ve düzenli olarak genellikle bir öğretim kurumunda (okul vs.)
öğretmenler tarafından, öğrencilere, araç gereç kullanılarak bilgi aktarılması ve
öğretilmesi çalışmalarının tümüdür. Başka deyişle öğretim, öğrenmenin
gerçekleşmesi için girişilen, düzenli teşkilatlı, planlı çabaların tümüdür ve bazen
örgün eğitim olarak ta adlandırılır. Eğitim; kişinin zihni, bedeni, duygusal
toplumsal yeteneklerinin, davranışlarının istenilen doğrultuda geliştirilmesi ya da
ona bir takım amaçlara dönük yeni yetenekler, davranışlar, bilgiler kazandırılması
yolundaki çalışmaların tümüdür.”( Akyüz,1994)
Bu çalışmada önerilen eser dağarcığı; öğretmen ve öğrenci için hayat boyu
sürecek eğitim yaşantılarına yardımcı olacak bir eğitim aracıdır. “Kişiler doğduğu
andan ölünceye kadar bir eğitim sürecinin içindedir. Bu eğitim sürecine “sürekli
eğitim-yaşam boyu eğitim” denir.(Küçükahmet,2003). Yukarıda belirtilen
sorunlara bir çözüm olabilmesi amacıyla hazırlanan ve önerilen bu araç
değişebilir, yenilenebilir veya kullanılmayabilir.
AGSL müzik bölümlerinde keman eğitimi alan bir öğrenci uygulanan programa
göre; dördüncü pozisyona ulaşabilmeli, legato-detache-martele-staccato-pizzicatoflageolet-
spiccato-süslemeli çalma (mordan-grubetto-tril vb) gibi teknik becerileri
uygulayabilmeli, konçerto ve sonat formunda eserleri çalabilmeli, barok-klasik
dönem aynı zamanda çağdaş Türk müziği örnekleri sunabilmelidir.
Önerilen eser takip formunda, programın hedefleri doğrultusunda keman eğitimi
sekiz yarıyıl olarak düşünülmüş, ilk yarıyıl bir, diğer her yarıyıl için iki eser
önerisi verilmiştir. Bu eserler yarıyıl sonu sınavları düşünülerek sıralandırılmıştır.
Her öğrenci aynı kapasite ve kabiliyette olmayabilir ve eser takip formu
öğrencinin kabiliyetleri doğrultusunda uygulanmalıdır. “Kabiliyet, belli şartlarda
belli bir şeyi öğrenebilmenin ve yapabilmenin bir birey için fiilen mümkün
sınırıdır. Gözlenemeyen fakat bireyin ideal şartlarda erişeceği varsayılan
potansiyel öğrenme ve yapma sınırı onun kapasitesidir. Eşit kabiliyetteki iki
kişiden biri eşit şartlarda ilerleme gösteriyor diğeri gösteremiyorsa bu iki kişi farklı kapasitede demektir.”(Özakpınar,2000) “Öğrenciler yetenek, öğrenme,
çalışma, başarı ve verim özellikleri bakımından birbirinden farklıdırlar. Bu olguya
genel olarak bireysel farklılıklar denir.(Uçan,2005)
Bireysel farklılıklarda göz önüne alınarak eser takip formuna üç eser eklenmiştir.
Tuğcular’a ait “Kemençeden Kemana”, Cangal’a ait “ Anılar” ve Bach La minör
Keman Koncertosu. Kemana küçük yaşlarda başlamış, çalışma ve başarı düzeyi
yüksek , basamakları atlamadan ve hak ederek tamamlayan öğrenciler bu eserleri
de AGSL de çalışabilirler.
Bununla beraber aşağıda AGSL müzik bölümlerinde verilmekte olan keman
eğitimine yardımcı olabilecek bazı düşünce ve önerilere yer verilmiştir.
*AGSL öğrencilerinin en çok tercih ettiği mesleki müzik eğitimi veren kurum
olan Müzik Eğitimi Anabilim Dalları’ndan birinde “AGSL keman eğitimi” konulu
bir çalışma-seminer düzenlenmeli ve geniş bir katılım sağlanmalıdır.
Sempozyumlarda konu sınırlaması yapılmalı ve konulardan biri “AGSL keman
eğitimi” olmalıdır.
*Her üniversite, yetenek sınavlarında öğrencilerden çalgı çalmaya ilişkin
beklentilerini, gerekirse etüt ve eser adları vererek belirtmeli, çaldığı eserleri
gösteren dosya hazırlamalarını istemelidir.
*Üniversite öğretim elemanları AGSL öğretmen ve öğrencileri ile sık sık bir araya
gelmeli, keman eğitimcileri ellerindeki eserleri paylaşmalıdır.
*Üniversiteler yüksek lisans ve doktora programlarında AGSL öğretmenlerine
yönelik kontenjan artırımında bulunmalı ve öğretmenleri yetiştirmelidir.
*Bölgelere ayrılarak AGSL ve Müzik Eğitimi Anabilim Dalları’nda görev yapan
eğitimcilerin yılda bir kere toplanmaları sağlanmalıdır. Lise ve üniversiteler ortak
konser çalışmaları yapmalıdır.
*Yüksek lisans ve doktora öğrencileri AGSL keman eğitimi-çalgı eğitimi üzerine
araştırmalar yapmaya teşvik edilmeli-yönlendirilmelidir.
*Uluslar arası kariyer yapmış keman sanatçıları, AGSL ve Müzik Eğitimi ABD
öğrenci seviyelerinde çalınabilecek eser ve etütleri kayıt etmeleri hususunda (cd,
dvd vb.) fikir vermeli yönlendirilmelidir. Besteci ve eğitimcilerimiz özellikle
AGSL öğrencileri düzeyinde Çağdaş Türk Sanat Müziği eserleri üretmeleri
konusunda teşvik edilmelidir.

ÖNERİLEN ESER TAKİP FORMU
YARIYIL ESER ADI
1.YARIYIL Küchler “G’dur Concertino-op.11”
2.YARIYIL Vivaldi “G’dur Concerto-op.7 nr.2”
Rieding “b’moll Concertino-op.35”
3.YARIYIL Küchler “D’dur Concertino -op.15”
N.Baklanova “Eser demeti”
4.YARIYIL Küchler “D’dur Concertino -op.12”
Portnoff “e’moll Concertino-op.13”
5.YARIYIL Seitz “G’dur Concerto-op.13”
H.Millies “D’dur Concertino”
6.YARIYIL Vivaldi “a’moll Concerto-op.3,nr. 6”
Albinoni “a’moll Sonat”
7.YARIYIL Handel “F’dur Sonat-nr.12”
Handel “E’dur Sonat-nr.15”
8.YARIYIL Vivaldi “E’dur Concerto-op.3,nr.12”
Vivaldi “b’moll Sonat”
E.Tuğcular “Kenençeden Kemana”
N.Cangal “Anılar”
Bach “la minör Concerto”

KAYNAKÇA
AKYÜZ,Yahya, “Türk Eğitim Tarihi”, İstanbul: Kültür Koleji Yayınları, 1994
ALBAYRAK, Meral Dayı, “Anadolu Güzel Sanatlar Liselerinde Keman Eğitimi
Alan Öğrencilere Bulundukları Sınıfa Göre Müfredat Programı Doğrultusunda
Çalıştırılan Eserler”, A.İ.B.Ü. Sosyal Bilimler Enstitüsü, Güzel Sanatlar Eğitimi
Anabilim Dalı, Müzik Eğitimi Bilim Dalı, Doktora Programı Seminer Dersi
Ödevi, Bolu, 2005, s.10
ÇİLDEN, Şeyda, “Çalgı Eğitiminde Nitelik Sorunu”, Cumhuriyetimizin 80.
Yılında Müzik Sempozyumu, Öncü Basımevi, Malatya, 2003, s.297
DEMİREL, Özcan, “Öğretme Sanatı”, Ankara, Pegem A Yayıncılık, 2005
KÜÇÜKAHMET, Leyla, “Öğretimde Planlama ve Değerlendirme”, Ankara,
Nobel Yayın Dağıtım, 2003
ÖZAKPINAR, Yılmaz, “Psikolojinin Kavramsal Yapısı”, İstanbul, Ötüken
Neşriyat A.Ş., 2000
SAY, Ahmet, “Müzik Sözlüğü” Ankara, Müzik Ansiklopedisi Yayınları, 2002
UÇAN, Ali, “Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Müzik Bölümlerinin Eğitim
Programları Sorunları”, Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri Semineri, Yayına
Hazırlayan: Gülay Göğüş, Bursa, Uludağ Üniversitesi Matbaası, 1995, s. 112
UÇAN, Ali, Anadolu Güzel Sanatlar Liseleri İçin Ders Kitabı Lise 1”, Ankara,
Milli Eğitim Yayınları, Saray Matbaacılık, 2005